هغه رښتينې کيسې چې نورو پرې سترګې پټې کړې دي


د نږه هنر وادب ببولالې  لا وخته  خپل ژوند ژمن او ارماني هنر وادب ته بښلی، يا هم ښايي له هماغو لومړيو ورسره ژمنه او ار مان لږو ډېر نغښتي ول ، خو په يوه ډول او کچ نه ، او دا چې نږه ستاينوم ورکړ شوی ، يو پرتليز ( نسبي) جاج رانغاړي. په بله وينا ، هماغه پنځونې چې ژمنه او ارمان پکې دومره جوت او ډاګيز ځلښت نه لري او د اړوندو پنځګرو له خوايې هم پوره ځانخبرې (آګا ها نه) آره نه ده درلودلې، نو په دغه نامه نومول شوې او نومول کېږي . هرګوره، دا څه له پاسه يوه پېړۍ له فرودېزم او بيا نوي فرودېزم سره د اروا شننې څېړنو پلټنو کره کتونکيو ته دا لار هواره کړې ده چې د هرې هنري ادبي پنځونې آره او انګېزه جوته کړي او په دې لړ کې يې د ژمنې او ارمان څرک ولګولای شي .

د هېښتيا او خندا خبره خو دا ده چې له څه مهال راهيسې زموږ ښي جهادي او په ځانګړي ډول پښتانه ويناوال او کره کتونکي د خپل سيال چپي انقلابي قطب هغه پردې ګرموي چې ګوندې يوازې همدغه ډله له ژمنې او ارمان ، په بله وينا، له سياست او ايډيالوجۍ سره کار لري ، بې له دې چې ځانته هم ګوته ونيسي او که بيايې پر سترګو ور ننه باسې، بيا دا سپسته رامخته کوي چې زموږ ژمنه او ارمان د دا بل قطب والو پرخلاف د کوم نظام يا زبر ځواک استاري او پلوي نه کوي، بلکې له خپل ملي اندود(ايډيالوجۍ) نه الهام اخلي، نه د چپيانو يا کمو نېستانو غوندې له مارکسيستي او سويتېسي نظام و زبر ځواکه . نو چې ترې وپوښتې چې ځنګه يې « مليوالی» زبادولای شې، له دغه بل پانګ والي زبرځواک او اړوندې ټلوالې سره تړاو درته هسې بشري او بې موخې مرسته او ملاتړ ښکاري او پر وړاندې يې ناپانګوالي زبرځواک هغه درته نيواک او بلوساک، چې راپرځونه يې په دروغو د کورګډو بنسټپالو (مجاهدينو) او خپلو تش په نامه هماندو «ناسيونالېستانو» د «خپلواک ملي» مقاومت او مبارزې پايله ګڼې .

دا به دلته پر ځای پرېږدو چې پانګوالي نظام زموږ او نورو وروسته پاتې ټولنو د ډېريو وګړو په ګټه دی، که د ناپانګوالي، يا په يوه رښتيني انساني او ټولنيز بدلون او پرمخيون کې د ښي لاسو ونډه ډېره او اغېزمنه ده، که د کيڼلاسو او بيايې د اړوندو هنري او ادبي زېږندوييو نقش و اغېز ،  بلکې سم له لاسه دغلته د کره کتنې پردې ټوليز آر غور په کار دی چې په يوه هنري او ادبي پنځونه کې ژمنه او ارمان په څه ډول نغښتل شوي . ايا هنري يا ښکلاييز اړخ ورسره څومره په پام کې نيول شوی، يا په لنډه او دوده نومونه ، هنري ارمان او ټولنيز ارمان پکې څنګه ځلول شوي او تر دا منځ څومره انډول ټيکاو موندلی دی .

په ځانګړي ډول، خبره د هځاند وژماند ليکوال عبدالوکيل سوله مل شينواري پر دويمه داستاني ټولګه « پنځوس ميليونه» ده چې د همدغه روان زيږدي کا ل په لومړيو کې يې په ښکلي سکښت وکچه له چاپه راکښلې ده . ليکوال هڅه کړې ، د ټولګې څوارلس ګوني داستانونه د تېرې ټولګې د هغو په پرتله زيات د سېمبولېزم په پردو کې را ونه نغاړي او تر ډېره ځايه ورته د ټولنوال ريالېزم سپينه سپېڅلې جامه ورواغوندي، بې له دې چې د دوه ګونو ارمانونو پاموړ انډول له خرخشې سره مخ کړي . دغه بدلون يې کېدای شي، له مهالتېرېدنې او ازمېښت بډاينې او بيا له غه پدل ماتېدنې آره اخېستې وي چې يې د هېواد او هېوادوالو د تېرو او روانو تباهيو اوبد مرغيو د تورو او سپينو پازوالو پر غندنه او بربنډونه لګېدلی وو، په تېره د تورو هغو په اړه چې د اسلام او هېواد د ژغورنې انګروزو يې نړۍ پر سر اخېستې وه او له ټوپکواکۍ، اورووينو اوچور چپاول لا تروسه لاس پر سر شوي نه دي . نو زموږ ژماند او چپي ليکوال يې هم د نورو ډېرو غوندې ځانسانسورونې ته اړ اېستلی او په دې توګه يې سېمبولېزم ته پنا وړې وه.

اوس ورته نوره هم ډاګيزه شوه چې هماغه تش په نامه «مجاهدين» بياهم لا هماغسې د هماغو پانګواکي (اېمپريالېستي) بادارانو تر سيوري لاندې د تېرو ناورينونو له غځونې سره لاس اخېستونکي  نه دي او د ميليونونو جنګ ځپلو برخليک يې لا تر اوسه  د ټوپکواکۍ په ولکه کې ساتلی دی ، دبشري او مدني په تېره تېره د ښځمنو د رښتو ( حقوقو) په لتاړونه ، هغه هم دد يني روايت (توجيه) له لارې....

«دپنځوس ميليونه» داستان اتل يې له زرګونو بېلګو څخه يوه بېلګه ده . خو داچې ليکوال خپله ټولګه د دغه داستان په نامه نومولې، يوه پرتليزه خبره ده، په بله وينا، تر نورو ديارلسو داستانو يې سکالو زيات نويوالی درلود. هسې خو يې په ټوليز ډول د دواړو ټولګو داستانونه د ياد شوي پدل ماتوونکي دي او لکه څنګه چې پاس مو يادونه وکړه ، تر ده له مخه نورو ليکوالو زياتره د هماغه يوه خونړي قطب استازي کړې او يو نيم بې پلوه هم دا زړورتيا يا مېړانه نه ده لرلې .

ليکوال د کره کتنې د ازمېښت له مخې همدغه داستان  د يوې غورې،د چا خبره، توندې بېلګې په توګه تر ټولګې له مخه خپراوي ته سپارلی چې د نورو ليکوالو ياکره کتونکيو په تېره دجهادي هغو ليد وسند ځانته جوت کړي او چې يې وليدل ، له هماغو روږدو اودودو تورو او ټاپو لګونې او يوې نيمې بابيزې ګوتنيونې پرته نور له کوم کلک ايډيالوجيکي ګوزار « تکفير» سره مخامخ نه شو، نو دا ډاډ او باور يې ترلاسه کړ چې څه نا څه له نورو همسکالوو کيسو سره يې په يوه ټولګه کې را ونغاړي او پرې ونوموي يې هم.

لکه څنګه چې ليکوال ورته نغوته کړې، د نورو کيسو په څېر يې نوموړې کيسه ، که سياسي او ارماني هم ده ، زموږ د ټولنې له رښتياوو خړوبېږ ي او آر لوبغاړي هم هغه بېلارې هېوادوال دي چې د اسلام ټيکوالو او پانګواکي ملاتړيو له ١٣٥٤ او بيا ١٣٧٥ لمريز کال راهيسې د «جهاد» تر نامه لاندې د خپل ولس او هېواد پروړاندې پر ورهڼيزو  لوټمارو، وژونکيو او ترهګرو اړولي دي . دايې نو د هماغو لوبوونکيو يو بل نوښت دی چې د نيويارک د برجونو له رانسکورونې او د هېواد له اوسني سيده نيواک وبلوساک سره يې هغه پر درو ډلو وېشلي ( ١) سم مجاهدين او بيا يې هغه سرغندويان او بولندويان (رهبران او قومندانان) چې د طا لبواکۍ په را پرځونه کې يې ورسره مرسته ملاتړ کړی او د کرزي په مشرۍ يې په افغان دولت کې راګډ کړي٬ (٢) ټوپکواک چې په خپلو خپلو سيمو کې شوکې، مرګ و ژوبلې او د ترياکو او ماشومانو قاچاق پر مخ وړي او (٣) ترهګر، لکه طالب پاتشونې او اړوند بهرني بنسټپال ملاتړي يې .

د «پنځوس ميليونه» زيات نوښت بيا په دې کې نغښتې دی چې ليکوال پکې څنګه پرونی مجاهد او نننی ټوپکسالار نوې يا درېيمې «لويې لوبې» ته راګډوي او په ټول داستاني مهارت يې دنړيوال ترهګري سازمان د سروال «بن لادن» پر سر د لوړترينې ټاکلې جايزې د راخپلولو لپاره د يوه مرکزي لوبغاړي يا اتل په توګه روزي .

د ليکوال په خپله خبره، که دغه کيسه د ټولګې د ډېريو هغو په توپير کومه ليدلې اورېدلې پېښه هم نه رااخلي، خو د ډېرو نړيوالو شاهکارونو په څېر يې يو پټتوان (پوټنشيال) ټيکاو لري او له کېدون (امکانه) بهر نه ګڼل کېږي .

په دې کې هم څه اړنګ بړنګ نشته چې د ټولګې دډېريو داستانو غوندې دغه بېلګه هم يو سياسي پيغام لري ، خو دا داسې يو مثبت انساني پيغام دی چې د افغاني او ګردې بشري ټولنې لپاره ورسره د يوې رښتينې ازادۍ او سوکالۍ ژمنه او ارمان غوټه دی .

ښاغلی سوله مل په ټولو کيسو او تر ټولو له مخه په «پنځوس ميليونه» کې د خپلو لوبغاړو دا رواني اړخ هم پوره ځېرلی چې د هر لوی او واړه جنايت په ترسره کولو کې د ګناه ننګېرنه (احساس) کوي ، پر لمانځه درېږي ، بښنه غواړي ، ورته توبه باسي او له دې لارې ورته روايت (توجيه) برابروي، لکه : «هسې خو هم دخدای ګناهګاران يو ، له دې مو زيات خراب کارونه کړي دي ...» ٢ مخ ؛ «بې له دې شيګڼي (شرابو) نجونې نه راضي کېږي ... چې هغه بله (زنا) کوو ، دا يې پرې له پاسه ، خدای دې راته عفوه وکړي ...» ٤ مخ ؛ «د بربنډې ناتاشا ترخوا له ځان سره پر راوړې مساله ودرېده ... لمونځ يې هم په بيړه وکړ او چې څنګه يې سلام وګرځاوه ، يوازې همدومره قدرې دوعا يې وکړه : خدايه ګنهګار ته دې معافي وکړه !» ٧ مخ ؛ «دوی په همدې خبرو کې وو چې د ماښام اذان وشو ... خبرې يې بس او په منډه يې جومات ته ځان ورساوه .» ١١مخ ؛«... اوس مې خدای ته هم غاړه خلاصه شوه ... لويه خدايه ! ته خو پخپله ګواه يې چې ده خپل سر او وينه راوبښله ، په خپل مرحمت مې ټول کړي ګناهونه راوبښې ... » ٢١ مخ ؛ «خدايه ! معافي ، معافي ، توبه ، توبه ! ستا ګنهګار بنده يم ... .

الهي ! له قدرتونو دې جار شم ، په قلم دې رسمه کړې ، په ليدو يې سړی نه مړېږي ... » ٤٨ مخ ؛ « ... د الله شرمنده ښه يم ، نه د ولس (بنده) » او داسې نور .

روږدي مسلمانان لا څه چې پخپله ډېری دينښووان او دينپوهان (ملايان) د دغه راز روايت اېستنو دودوونکي ګڼل کېږي ، ويل يې يو څه او کول يې بل څه او نور يې هم تل همداسې تلقين کړي چې ګوندې لمونځ وروژه ، حج وعمره ... او بيا توبه يې کړي ګناهونه ورمينځي . يا : هرڅه چې کوې ، خدای مه هه هېروه ، او يا يې پارسي انډول : هرچه ميکنی ، باخدا باش ! لاتقنطوا من رحمة الله او داسې نور مبارک ايتونه ، خو ان د نالوستو وګړيو پر ژبو هم تل بهاند وي . عبدالله شاه پغمانی چې د سروبي په پاټک کې د زرداد د سپی په توګه بې شمېره لارويان داړلي ول ، خپلې ښځې يې سوځلې او دوه کلن زوی يې پر دېوال ويشتلی وو ، تېرکال چې اعدامېده ، نفل يې وکړل او توبه يې وايسته . دا هم ټولو ته جوته وه چې د تېر خونړي جهاد ډېری جګړه مار او بولندويان زموږ له نالوستو پرګنو راوتلي ول او په روزنيزو پنډغالو کې ورته د وسلې کارونې ترڅنګه اړوندو ښوونکيو او بيا مذهبي مشرانو په غوږ کې دا ورپو کړي وو چې وطن کفر نيولی او پر ضد يې جهاد د هېوادوالو او نورو مسلمانانو اسلامي دنده ده او د هغو ټولو وژل او لوټول ورته مباح دي چې له دې سپيڅلي جهاده غاړه غړوي ، او له ليکيو سره يې نه يوځای کېږي ... ، پايله يې هم دا شوه چې هغه پر ورهنڼيزو جنايتکارو او سادېستانو واوړي او ان نړيوالو ترهګري او جنايتي سازمانونو (مافيا او ګنګسترېزم) ته لار ومومي ، خو بيا هم له دا ټولو نااسلامي کړووړو سره سره د مسلمانۍ پنځه ګونې بناوې نه هېروي او همدا د خدای له قهر وعذابه د ژغورنې او بيا د بلې نړۍ د راخپلونې وسيله هم انګېري !

پر ليکوال باندې د يونيم جهادي ليکوال له دغه ډول نيوکې د برتولت برېښت (١٨٩٨ ١٩٥٦) «قاعده او استثناء» نندارمه راپر زړه کوي چې ګوندې د پنځوس ميليونه او نورو ورته کيسو لوبغاړي يې د «مجاهدينو» يوه کوشنۍ بېدودي (استثناء) جوړوي او ډېری يې پاک وسپېڅلي ول ، حال دا چې په کړن کې خبره سرچپه ختلې ده !

پر همدغه غوره داستان يې دا نيوکه هم ډېره بې سروبوله برېښي چې يونيم ديالوګ پکې هسې بېځايه راځايول شوی ، زه وايم ، که تر دې يې ورته نوره هم غځونه ورکړی وای ، لا به يې د اړوندو لوبغاړو د نننۍ (رواني) نړۍ ښه ترا راسپړلې وه او له دې سره سره به يې تلوسه او اړپېج نور هم پسې زيات کړی وو.

يوازېنۍ «خو» پکې دا ده چې امريکايي جانداد ته وار له مخه نيم لک ډالر ډالۍ کوي او بيا چې د لادن په نامه يې د ورور ور وړی سر د سي . آی . ای په ازمېښتونونو کې هم درغلي زبادېږي ، بيا هم ورته پنځوس زره نور په ګوتو کې ورکوي ، ايا امريکايي څارګر دومره لاس پراخي او بښاوو (سخاوتمند) دي. دا پر هېڅ سول برابره نه برېښي چې دوی دې ان د «جهاد» په اوږدو کې يوه داسې بې نوم ونښانه او ټيټ پوړي بړېڅي او اجير وژونکی يا څارګر ته دومره مياشتنۍ تنخا هم ورکړې اوسي !

په «بېرېدلې نانځکه» کې ليکوال هڅه کړې ، په ځانګړې توګه د اړوند اتل د نوږيزو (جنسي) بېلاريو لوڅاوی کړی چې څنګه يې خپله ښځه په هېواد کې ترشا پرې اېښې او غواړي ، په کوربه هېواد کې ترې بې بندوباره ازاده مينه غنيمت وګڼي ، خو ډېر ژر پر يوې داسې نجلۍ اوړي چې د ده د انګېرنې پرخلاف دومره هرځايي هم نه ده . په هماغه لومړنۍ کتنه او مېلمستيا کې يې کرغېړن ټبرني اند دود ور بربنډېږي او هغه دا چې د زوی تېلفون يې راځي چې خپله ځوانه جانه مور يې د بدلمنۍ په تور وژلې ، نو نه يوازې له دغې ملګرې خبره پټوي ، بلکې پرې وياړ څرګندوي او دا هم وار له واره پر غوږ وهي چې که پر دې هم شکمن شي ، همدا به يې برخليک وي .

په دې توګه زموږ ژمن او ارماني ليکوال د خپلې وروسته پاتې ټولنې تر ټولو د جنګ جنايت او جهل زياتو بلهاريانو د انساني او بيا جنسي رښتو پيغام وړاندې کوي . همدا راز په څو نورو بېلګو کې د نورو کډوالو ، هغه هم زياتره د ورته ورهڼيزو جنايتکارو کرکټرو له خوا دا منښتې (اعترافونه) هم رااخلي چې له کفر وبېدينۍ سره د جهاد ترنامه لاندې يې څومره خپلې او پردۍ په تش مخ يا سر لوڅولو وهلې ټکولي او اوس په لويديځ کې له لوڅو بربنډو څخه ترشا پرې اېښې څو څو کاوين (نکاح) ښکلې ځاروي . «پلمه» کيسه يې څه ناڅه له دې خبرواترو (ديالوګ) سره پيلېږي او پرمخ ځي :

ــ بهادرخانه ،دا د کافر لورانې خو سړی سيزي !

ــ ... دا څه وايې قوماندانصاحب ، که موږ هرڅه کوو ، هسې خو هم ستاسې په حساب د سوچه مسلمانانو له کتاره وتلي يو ، پر تاسو څنګه شيطان غلبه وکړه ؟

ــ ... دوی ته ولاکه د چا نيکه هم ټينګ شي ...

ــ نو تاسو خو درې نکاح ښکلې وطن کې پرېښي !

ــ ... ته رښتيا وايې ، د طالبانو دې انصاف روزي شي ، که (دوی) نه وای راغلی ، چېرې دې کفر ملک ته راتلم ،سمه دمه پاچاهي مې وه ، درېيمه ښځه مې کابلۍ او مکتبۍ ده ، کله چې مجاهدينو پاچاهي ونيوه ، په هماغو ورځو کې مي راواده کړه .

ــ ... دا توره ښايسته ږيره ... او دا خبرې !

ــ ته پرحقه يې ، ما په تشو ښځينه عکسونو په کابل کې پر دومره خلکو لښتې ماتې کړي ... خو ...

ــ نو خو يې په څه کې ده ؟

ــ ... خو يې دا چې که ملاعمر هم دلته راولې ولاکه دې نجونو ته تاب راوړي ، که سپينه راباندې ووايې ، د دوې له لاسه هره شپه راباندې غسل اوړي ... .

... يره نجلۍ ! په والله چې د خپلې کابلۍ مينه مې درباندې ماته شوه ... په ويښه او بېدنه (خوب) سم له ښاپېرو سره وم ... دې شين سترګې ته کومه شرعي لار نه جوړېږي چې څلورمه شي ؟

ــ قوماندان صاحب دا خو څه افغانستان نه دی ، دلته خو ازادي ده ، نه به ته ټينګ شې او نه دا او همداسې پسې ترپايه .

د «رسوا» داستان يې تر دې هم زيات بوږنوړی پيغام رانغاړي . په همدومره توپير چې دوه ګوني آر کرکټرونه يې په ياد شويو ورهنڼيزو جنايتکارو اړه نه لري ، بلکې دهغو ځوانو هېوادوالو استازي کوي چې له مخه يې د زده کړيالو (محصلانو) او اوس د کډوالو په توګه ترشا پرېښي ارمانونه د اړوند کوربه هېواد پر شين سترګو ګلاليو خړوبول او اوس ورسره د کډوالو په توګه خپل ګرومه او زړه غوټې هواروي .

ښاغلي سوله مل په دې لړ کې چې د همدغو نوږيزو سکالوو رانغښتنه يې د کيسود نوښت او منښت يوه بله غوره ځانګړتيا ګڼل کېږي ، يوه داسې کم پېښې کيسه هم وړاندې کوي چې يو څلوېښت کلن کډوال نژدې وو ، له خپلې ١٧ کلنې لور سره نوږيز اړيکي ټينګ کړي . په يوه شپېغالي (نايټ کلپ) کې ورباندې زړه بايلي ، خو په اسانه يې نه شی رامولای ، خبره دېته رسي چې د مور په بلنه ورسره کور ته ولاړ شي او چې له هغې سره سترګه پر سترګه کېږي ، هماغه پخوانۍ ملګرې يې خيژي چې د زده کړې په کلونو کې يې ورسره يارانه درلوده او له اميدوارېدنې سره ترې پټي پالا هېواد ته ستون شوی وو . د دغې کيسې اتل د ياد شويو ورهنڼيزو جنايتکارو په توپير په هېواد کې هېڅ واده نه دی کړی ، خو لاسوند يې همدا ښيي چې همدا لويديځيانې يې پر زړه ورېدې او ترڅو چې په هېواد کې وو ، له واده يې زړه موړ وو .

ليکوال هڅه کړې ، په ډېر څېرمه او ځيرکانه ډول دا هم د پيغام يو رغنده ټوک وګرځوي چې ولې د دغه داستان او د نورو ورته هغو اتلان له ټولی اخواني ــ جهادي مخينې سره سره تر افغاني نجونو او مېرمنو لويديځيانو دا ښکلې دمينې وړ او واده وړې ګڼي ، مانا دا چې دلته خبره تر هرڅه مخکې پر مانيز او فرهنګي توپير ده ، نه پر سپينوالي او شين سترګوالي ، لکه څنګه چې د «پلمې» اتل له خولې همدا لامل راډاګېزوي :

« درېيمه ښځه مې کابلۍ او مکتبۍ ده ... » .

مانا دا چې له زده کړې او پرمختللي يا لږ تر لږه ښاري ژوند وژواک سره ښکلا او مينه هم خپل جاجونه او ماناوې او ورسره ورسره ټولنيز او فرهنګي ارزښتونه بدلوي .که افغاني ټولنه د زده کړې او پوهې فرهنګ له پلوه له لويديزې هغې سره د سيالۍ جوګه وای ، نو ګومان نه کېده ، د «هم دين او هم دنيا» اتل «مولوي